Tentoonstellingen

Artistiek damast van Brabantse bodem 1900-1960
Ontwerpen van Chris Lebeau, André Vlaanderen, Jaap Gidding en tijdgenoten
8 oktober 2005 t/m 22 januari 2006
Nederlands Textielmuseum Tilburg

Glanzend linnen damast sierde vroeger menige tafel. De tafellakens en servetten behoorden tot een vast onderdeel van de uitzet van een te huwen vrouw uit de betere kringen. Het bezit van een rijk samengestelde linnenkast was haar trots en vertegenwoordigde een grote waarde.

Omstreeks 1900 nam een aantal linnenfabrikanten in Brabant - in en rond Eindhoven - het initiatief om kunstenaars in te schakelen bij het vervaardigen van 'artistiek damasten tafelgoederen'.

In deze tentoonstelling werd een rijk geschakeerd beeld gegeven van het mooi ontworpen damasten tafelgoed uit de eerste helft van de 20ste eeuw. De expositie was onderdeel van een tweeluik over artistiek damast. Het tweede luik had als titel 'Van Arabesk tot Zwaantje; damastontwerpen van sierkunstenaar Chris Lebeau'. Zijn damastontwerpen (ca. 55 stuks) met streng gestileerde natuurvormen in een Art Nouveau-stijl, die hij voor linnenfabrikant E.J.F. van Dissel & Zonen in Eindhoven maakte, hebben grote bekendheid gekregen.

Sanny de Zoete was gastconservator voor deze tentoonstellingen en is co-auteur van het boek 'Artistiek damast van Brabantse bodem 1900-1960'.

Nederlands Textielmuseum, Goirkestraat 96, 5046 GN Tilburg, www.textielmuseum.nl
openingstijden: dinsdag-vrijdag 10.00-17.00 uur, zaterdag-zondag 12.00-17.00 uur.

Beeldschoon damast, met liefde gemangeld

Sanny de Zoete stelde als gastconservator deze tentoonstelling samen, die van 15 juli tot 15 november 2002 in Slot Zuylen te zien was.

De dinertafel is onberispelijk gedekt met het 17de eeuwse damasten tafellaken. Het bed van Belle van Zuylen is opgemaakt met lakens en kussenslopen met prachtige gekloste 18de eeuwse kanten. De logeerbedden zijn uitnodigend opengeslagen en tonen de fraaie, met de hand geborduurde 19de eeuwse linnen lakens en slopen. De wit damasten handdoeken hangen op het handdoekenrekje te wachten op de gasten. Het niet gebruikte linnengoed, keurig opgestapeld in het linnenkabinet, is een lust voor het oog. Kortom: in het hele kasteel is het linnengoed weer op de plaats waar het hoort.

Beeldschoon damast
Er zijn vele prachtige sets damasten tafellinnen bewaard gebleven in de familie van Tuyll van Serooskerken. Op de tentoonstelling ziet u de mooiste voorbeelden uit de afgelopen vier eeuwen: van naturalistische tulpen en druiventrossen tot geometrische motieven zoals sterren en de balroos. De servetten lijken wel halve tafellakens, maar ze vallen in het niet bij de echte tafellakens, die in lengte varieren van vijf tot wel acht meter.

Opmerkelijke merken
Linnengoed werd van oudsher gemerkt met de initialen van de familie. Het merk TvZ, wat staat voor Tuyll van Zuylen, komt veel voor. Maar dat er dan ook nog zesentachtig dezelfde servetten bewaard zijn gebleven, is toch wel bijzonder. Al deze servetten zijn met piepkleine kruissteekjes geborduurd en op ieder servet staat het aantal zesentachtig. Ook de stoplap van Belle van Zuylen, die zij op jonge leeftijd maakte, is te bewonderen. U ziet hoe zuinig een familie op haar linnengoed was aan de fraaie stoppen waarmee tafellakens en servetten liefdevol gerepareerd werden. Dat er wel eens ondeskundige handen het linnengoed beroerden is eveneens te zien. Voor het eerst in de geschiedenis van het Slot hangt een familie zelfs de vuile was buiten!

Liefdevol gemangeld en geperst
Bezoekers van de tentoonstelling zullen begrijpen wat de uitdrukking 'iemand door de mangel' halen betekent, want de grote, loodzware bakmangel rolt weer zoals hij eeuwenlang het linnengoed op het kasteel gemangeld heeft. Kleine kinderen zouden wat graag even op de mangel 'meerijden', zoals in vroeger tijden. U kunt het knerpen van de linnenpers weer horen, wanneer de pers aangedraaid wordt om zo de wondermooie glans op het damast te toveren. U kunt voelen dat echt mooi linnen zijdezacht wordt door het mangelen. En ook de betekenis van het 'vliegerservet'of het 'schildwachtershuisjeservet' wordt u duidelijk op de tentoonstelling.